اقلیم کردستان و دولت عراق... نمونه بارز فدرالیسم واقعی در خاورمیانه

شاید فرودگاه اربیل و همتایش در سلیمانیه دو مثال برجسته از روابط نزدیک و پایدار میان اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق باشد. اقلیم کردستان نمونه ای حقیقی از نظام فدرالیسم در خاورمیانه است.

مسافر اقلیم کردستان با مجوز صادره از دولت مرکزی فدرال در بغداد، وارد این منطقه می شود. خارج از فرودگاه، حکومت اقلیم کردستان با زائران اقلیم همچون شهروندان خود رفتار می کند. نیروهای ویژه اقلیم وظیفه تامین امنیت مسافران را همچون شهروندان بر عهده می گیرند.

با وجود روزهای خونباری که عراق در سالهای اخیر شاهد آن بود، اما به گفته حکومت محلی اقلیم کردستان ، از سال 2003 هیچ سربازی در این اقلیم کشته نشد و هیچ فرد خارجی ربوده نشد.

اما در حافظه اقلیم خاطرات زیادی از مرگ و درد وجود دارد. آخرین آن ها کشتاری است که نظام سابق عراق به رهبری صدام حسین در این اقلیم به اجرا گذاشت، کشتاری که تصویر مردی که فرزند کشته شده خود را در سال 1988 در آغوش گرفته، یکی از یادگارهای برجسته آن است.

کردها از سال 2003 وارد صحنه تغییرات سیاسی در عراق شدند. آن ها در شورای حاکمیت و دولت موقت عراق حضور داشتند و پس از آن در انتخابات سالهای 2005 و 2010 مشارکت کردند.

چهره سیاسی کردستان

در کردستان یک ائتلاف اصلی حاکم است که از حزب دموکرات به رهبری مسعود بارزانی و حزب اتحادیه میهنی به رهبری جلال طالبانی تشکیل شده است. همچنین جناح اپوزیسیون که در آن حزب تغییر و اسلامگرایان حضور دارند، بیش از یک سوم پارلمان کردستان را در دست دارد.

با وجود تنوع حزبی اما طرف های سیاسی که عموما متناقض هستند، برگرد یک موضع در قبال مسائل سیاسی عراق جمع می شوند. مسعود بارزانی هم این موضع را سرپرستی می کند همانگونه که لیست کردها به شکلی واحد در انتخابات پارلمانی شرکت کرد.

جلال طالبانی که یکی از برجسته ترین شخصیت های کرد است، برای دو دوره پیاپی به عنوان رئیس جمهور عراق انتخاب شد. زنان کرد نیز در صحنه سیاسی کردستان نقش برجسته ای ایفا می کنند. زن کرد برای اولین بار به قوه قضائیه راه یافت، با مردان در همه زمینه ها رقابت کرد، در پارلمان نماینده شد، وزارتخانه در دست گرفت، به عنوان اپوزیسیون فعالیت کرد، فعال حقوق بشر و ضد خشونت شد و در اکثر انتخابات یکی از نامزدهای مهم بود.

اما سیاست در داخل اقلیم کردستان خود حدیث جداگانه ای دارد. تجربه دموکراتیک کردهای عراق کوتاه است اما به نمونه ای نادر در منطقه تبدیل شد. هر کردی که به سن 25 سالگی رسید، می تواند نامزد انتخابات پارلمانی شود همچنین هر شخصی که هجده سال تمام دارد، از حق رای در انتخابات برخوردار است.

کار به جای درد

کردها سلاح، درد و جنگ را کنار گذاشتند و کار سیاسی را در اقلیم خود برگزیدند. دولتی منتخب دارند که از سال 2009 دکتر برهم صالح در رأس آن قرار دارد.

حکومت ائتلافی در کردستان عراق بازتاب تنوع ساکنان اقلیم از کرد، ترکمن، کلدانی، آشوری، سریانی ها و یزیدی است. اربیل پایتخت اقلیم کردستان عراق است و دولت اداره سه استان اربیل، سلیمانیه و دهوک را بر عهده دارد.

در سال 2009 مسعود بارزانی بار دیگر به عنوان رئیس اقلیم کردستان انتخاب شد. او بالاترین سمت اجرایی در اقلیم را دارا است.

پارلمان اقلیم کردستان صد و ده کرسی دارد. ده کرسی ویژه زنان و اقلیت هاست. در پارلمان فعلی 36 زن حضور دارند.

اما شکل رابطه میان اقلیم کردستان و حکومت مرکزی عراق از نظر قانونی به این گونه است که این پارلمان حاکمیت قانونی را با حکومت مرکزی در زمینه گمرک، انرژی و برق، برنامه ریزی و ثروت آب تقسیم می کند اما اولیت با قوانین صادره از پارلمان کردستان است.